Amsterdam had in de twintigste eeuw zo’n tachtig bioscopen, in bijna elke buurt een. De meeste zijn verdwenen, maar de gebouwen staan er vaak nog: als casino, supermarkt, kunstcentrum, restaurant of als woningen. Wie goed naar de gevel kijkt, ziet het verleden er nog aan af. In deze blog vijf voorbeelden, van de Reguliersbreestraat tot het Mosplein in Noord.
Waarom verdwenen de buurtbioscopen?
Tot in de jaren zestig ging je in Amsterdam gewoon om de hoek naar de film. Daarna ging het snel. Eerst haalde de televisie het publiek naar huis, later de videorecorder. De ene buurtbioscoop na de andere sloot de deuren.
De panden bleven staan en kregen een nieuw leven. Soms verraadt een lichtreclame, een naam in smeedijzer of een gevel zonder ramen nog wat er ooit zat. De feiten in deze blog komen uit het artikel van Remco de Ridder in Het Parool van vrijdag 2 oktober 2026, waarin hij acht oude bioscopen langsloopt.
Wat zit er nu in de oude Cineac?
Tegenover Tuschinski, op Reguliersbreestraat 31-33, hangen nog steeds de grote letters Cineac boven de gevel. Cineac komt van Cinéma d’Actualité: een nieuwsbioscoop, waar je de hele dag binnen kon lopen voor een journaal van ongeveer een uur. Het nieuws van de dag, op het grote doek.
Architect Jan Duiker ontwierp het gebouw speciaal daarvoor, met een eivormige zaal en een glazen projectiecabine die boven de ingang leek te zweven. Het opende in 1934. Duiker maakte dat nog net mee: hij overleed vier maanden later.
Toen iedereen thuis televisie had, verloor het journaal zijn functie en werd de Cineac een gewone bioscoop. In 1994 kocht vastgoedhandelaar Maup Caransa het pand, met de afspraak dat er nooit meer een bioscoop in mocht. Na een korte periode als Planet Hollywood zit er sinds 2011 een casino. Het gebouw is sinds 1993 een rijksmonument. De neonletters zijn in 2006 opnieuw gemaakt, en de spiraaltrap in zijn glazen koker en het eivormige plafond zijn er nog.
Hoe werd een tempel in de Tolstraat een cultbioscoop?
Het ronde gebouw op Tolstraat 160 in Zuid werd in 1926 gebouwd als tempel voor de Theosofische Vereniging. In de oorlog nam de Duitse bezetter het over en draaiden er propagandafilms. Na de bevrijding kregen de theosofen hun tempel terug, maar de bioscoop bleef: eerst als Cultura, vanaf 1954 als Cinetol. Het werd een geliefde plek voor jonge filmliefhebbers, bekend om de nachtvoorstellingen in de jaren zestig.
Cinetol sloot in 1979. In de jaren tachtig wilde de vereniging het pand verkopen aan een projectontwikkelaar en dreigde de sloop. Een actiegroep met de mooie naam “Geen Gesol met Cinetol” hield dat tegen. Het gebouw kwam op de monumentenlijst en werd een openbare bibliotheek, tot december 2018. Sinds 2021 heet het Tempel Amsterdam, met werkplekken voor creatieve bedrijven, en sinds maart 2024 zit kunstcentrum De Appel er ook in.
Waarom heette het Ceintuur Theater ’t Stinkertje?
Op Ceintuurbaan 282-284 in De Pijp opende in 1921 het Ceintuur Theater, ontworpen door Gerrit van Arkel en Willem Noorlander. Een betonnen gevel vol art-deco, met de naam in smeedwerk boven de ingang. Bezoekers noemden het ’t Stinkertje, omdat de ventilatie niet deugde.
Tot 1968 was het in handen van de familie Van Royen, een naam die je bij meer Amsterdamse buurtbioscopen tegenkomt. Na de sluiting in 1976 werd het een keukenwinkel en later een café. Sinds 2025 zit er een rotisserie-restaurant dat weer gewoon Ceintuur Theater heet. De oude naam staat nog aan weerszijden van de ingang, en tijdens Filmfestival De Pijp draait er weer een film.
Van paardenstal naar huurwoningen: Olympia in de Bellamystraat
Ook Olympia op Bellamystraat 49 was van de familie Van Royen. Ze openden de bioscoop in 1928 in een verbouwde paardenstal van transportbedrijf Van Gend & Loos. De projector stond achter het scherm, dus het doek moest nat gehouden worden om het beeld erdoorheen te laten schijnen.
Na de sluiting in 1965 volgde het pand de buurt: eerst een moskee, daarna een Turks cultureel centrum en vanaf 2005 een dansschool. In 2020 en 2021 is het verbouwd tot negentien huurappartementen. Het oude tegeltableau met de naam is vervangen door een geel rooster, waarin rode blokjes nog steeds Olympia vormen.
Astoria: de enige bioscoop van Noord
Op het Mosplein in Amsterdam-Noord staat Astoria, ontworpen door dezelfde Willem Noorlander als het Ceintuur Theater. Het gebouw is in de stijl van de Amsterdamse School en hoort bij een groter complex met winkels en woningen rond het plein. De bioscoop opende in mei 1929 met 550 stoelen en was toen de enige officiële bioscoop van heel Noord.
In 1966 ging Astoria dicht, omdat er steeds minder bezoekers kwamen, en werd het pand verkocht aan Albert Heijn. In 2012 is het bovenste deel verbouwd tot twaalf appartementen. Daarvoor kwamen er nieuwe ramen in de gevel, want in de bioscooptijd was de gevel bijna helemaal dicht, zodat de films zo goed mogelijk te zien waren. Beneden zit nu een supermarkt. Op de hoek van het gebouw staat de naam Astoria nog altijd in grote letters.
Hoe is het om in een oude bioscoop te wonen?
Wie in de Astoria woont, merkt binnen weinig van de bioscoop. De appartementen zijn helemaal opnieuw opgebouwd en voelen als nieuwbouw: moderne keukens, nieuwe badkamers, goede isolatie. Het verleden zit in het gebouw zelf, in de gevel van 1929, de nieuwe ramen en de naam op de hoek.
Bij bezichtigingen komt het verhaal bijna altijd ter sprake. Het is gewoon leuk om te weten dat er op de plek van je woonkamer ooit honderden mensen naar een film zaten te kijken. Op dit moment hebben we een van de appartementen in de oude Astoria in de verkoop: Mosveld 96-D, met twee slaapkamers en een eigen dakterras van 20 m² met uitzicht over de stad.
Voor wie is wonen rond het Mosplein?
Het Mosplein is de laatste jaren flink opgeknapt. Er zit een mix van buurtwinkels en nieuwe zaken, en om de hoek ligt de Van der Pekstraat, met een markt, cafés en de typische woningen van de Van der Pekbuurt. Het Noorderpark met het Noorderparkbad ligt vlakbij, net als plekken als de Tolhuistuin en De Ceuvel.
Met de Noord/Zuidlijn ben je in een halte op Amsterdam Centraal, en fietsend sta je er binnen vijf minuten. Je ziet hier daarom veel starters en stellen, en mensen die uit de stad naar Noord verhuizen omdat ze daar meer ruimte krijgen zonder ver van het centrum te wonen. Meer over de buurten in Noord lees je op onze pagina over wonen in Amsterdam-Noord.
Zoek je een woning in Noord, dan helpt een aankoopmakelaar die de buurten kent. Wil je zelf verkopen, kijk dan bij verkoopmakelaar. Houd je van dit soort verhalen over de stad, lees dan ook onze blogs over gevelstenen in Amsterdam en het Spui.
Weet jij nog een oude bioscoop in jouw buurt met een mooi verhaal? Laat het ons gerust weten.
Veelgestelde vragen
Hoeveel bioscopen had Amsterdam vroeger?
In de twintigste eeuw gingen er in Amsterdam zo’n tachtig bioscopen open, in bijna elke buurt een. Vanaf de jaren zestig sloten de meeste buurtbioscopen, door de televisie en later de video.
Wat zit er nu in de oude Cineac aan de Reguliersbreestraat?
Sinds 2011 een casino. De neonletters Cineac hangen nog boven de gevel, en binnen zijn de spiraaltrap en het eivormige plafond van architect Jan Duiker bewaard gebleven.
Wanneer ging bioscoop Astoria in Amsterdam-Noord dicht?
In 1966, na 37 jaar. Astoria opende in mei 1929 aan het Mosplein en was toen de enige officiële bioscoop van Noord. Sinds 2012 zitten er twaalf appartementen in het bovenste deel van het gebouw.
Kun je in Amsterdam in een oude bioscoop wonen?
Ja. In de voormalige Astoria aan het Mosplein zitten twaalf appartementen, en de oude bioscoop Olympia in de Bellamystraat is verbouwd tot negentien huurwoningen. Binnen zijn het moderne woningen, het verleden zie je vooral aan de gevel.
